fbpx

Bilim & Teknik

Published on Haziran 27th, 2020 | by Avrupa Forum 2

0

Lisa Piccirillo adlı bir öğrenci Conway düğümünü çözdü

ABD’de Teksas Üniversitesi’nde bir doktora öğrencisi, 50 yıldır çözülemeyen bir matematik problemini bir haftadan kısa sürede, boş zamanlarında çalışarak çözdü.

Ana Pais

Conway Düğümü problemi, 1970’te İngiliz matematikçi John Horton Conway tarafından gündeme getirilmiş, ancak Piccirillo problemi ilk olarak 2018’de katıldığı bir seminerde duymuştu.

Piccirillo’nun bilim haberleri sitesi Quanta’ya yaptığı açıklamaya göre, kendisi gayet rahat bir şekilde hesaplamalarından bahsederken, hocası Cameron Gordon “Birden ‘Neden daha çok heyecan duymuyorsun’ diye bağırmaya başladı. Çılgına dönmüştü”. Kendisi de matematikçi olan profesör Gordon ise “Bunun ne kadar eski ve meşhur bir problem olduğunu bildiğini sanmıyorum” dedi.

Bir matematik düğümü nedir?

Matematik düğümleri, matematiğin topoloji adı verilen çok belirli bir alanının konusu. Topoloji çalışmaları, temel olarak, nesnelerin kırılmadan deforme olduklarında, büküldüklerinde ve gerildiklerinde nasıl davrandıklarını inceleniyor.

Gerçek yaşamdan örnekler vermek gerekirse, bir matematik düğümünün uçları birleşiyor. En basit düğüm ise halka şeklinde ve çözülemiyor. Ayrıca düğüm, kendi üzerinden geçtiği yerler çoğaldıkça, daha da karmaşıklaşıyor.

Seville Üniversitesi Matematik Enstitüsü’nden Marithania Silvero “Sezgisel fikir, bir ipi hayal etmek. Düğüm teorisi bu ip üzerindeki deformasyonlar üzerine çalışır. Bir başka deyişle, bu ipi nasıl eğebileceğimize, bükebileceğimize, katlayabileceğimize, gerebileceğimize bakarız. Ama bu ipi kesemeyiz. Bu yasaktır” diye anlatıyor.

Düğüm teorisi topolojinin bir kolu. Topolojinin bazı bilim alanlarında önemli uygulamaları var ve bilim insanları tarafından ekonomi piyasalarının davranışları, DNA moleküllerinin şekilleri gibi çok farklı konularda kullanıldı.

Conway’in düğümü

Düğüm probleminin ardındaki isim, John Horton Conway, Nisan ayında, 82 yaşındayken Covid-19’dan öldü. Liverpool doğumlu akademisyen, Cambridge ve Princeton gibi prestijli üniversitelerde çalışmış, üretken, etkili ve karizmatik bir matematikçiydi.

Biyografisini yazan Siobhan Roberts’a göre “dünyanın en sevilen ego manyağıydı. Arşimet, Mick Jagger, Salvador Dali ve Richard Feynman’ın tek bir insanda birleşmiş hali” diye tanımlanıyordu.

Peki bir doktora öğrencisi, Conway’in ünlü problemini nasıl bu kadar çabuk çözebildi?

Piccirillo, 11 farklı geçişi ve bükümü olan Conway Düğümü problemine, üzerinde çalışması biraz daha az karmaşık olan ve “kardeş düğüm” diye bilinen benzer bir versiyonunu yaparak yaklaştı. Bu düğüm üzerinde çalışıp çözdükten sonra, bulgularını Conway’in düğümü üzerinde uyguladı.

Quanta’ya konuşan Piccirillo, “Gündüz üzerinde çalışmadım, çünkü gerçek matematik olarak görmüyordum. Daha çok bir ev ödevi gibi bakıyordum ve ben de eve gidince ödevimi yaptım” dedi.

Piccirillo’nun profesörlerinden Elisenda Grigsby, Boston College gazetesine yaptığı açıklamada “Başladığında, düğüm teorisinde ve doğrusal cebirin ötesinde bir eğitimi yoktu” dedi. “Ama bir hafta içinde çok sayıda doktora öğrencisinin zorlandığı denklemlerde başarılı oldu.”

Piccirillo’nun Conway’in düğümünü “çözmesi” bir cinsiyet eşitsizliğinin bulunduğu matematik alanında daha çok kadının çalışmasına ilham verebilir. ABD Çalışma Bakanlığı’nın verilerine göre, ülkede “matematik ve bilgisayar alanlarında çalışanların” sadece yüzde 26’sı kadın.

Kaynak: BBC Türkçe

Problemi çözenin bir kadın olması, kendi başına, bilim dünyasındaki erkek egemen zihniyete güçlü bir darbe vurdu. Hatırlanacağı üzere 2005 yılında Harvard Üniversitesi başkanı Lawrence Summers, ki neoliberal kapitalizmin ve inceltilmiş ırkçılığın da şampiyonlarından biridir, kadınların yaratılış bakımından matematik ve mühendislik alanlarında erkeklere göre daha az yetenekli olduğunu iddia etmiş, bu yüzden cinsiyetçilikle suçlanmış ve ertesi yıl istifa etmek zorunda kalmıştı. Summers’ın istifası o zaman gördüğü yaygın ve şiddetli toplumsal tepkinin sonucuydu. Şimdi ise gencecik bir kadının 50 yıllık matematik problemini bir çırpıda çözüvermesi ile Summers (ve erkek üstünlüğünün yaratılıştan geldiğini ileri süren benzerleri) ağzının üstüne bilimsel bir kürek darbesi yemiş oldu. Kadın-erkek eşitliğine, kadınların fırsat bulunca hem toplumsal alanlarda ve yönetimde hem de bilim dünyasında en az erkekler kadar başarılı olacağına sarsılmaz ınancımızla kutluyoruz Piccirillo’nun başarısını.

Tags: , , , , , , ,


About the Author



Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Back to Top ↑